viernes, 30 de septiembre de 2011

apytï [ñapytï]

Atar. Vide  4.- Restivo parece decir de nominativo ñapytï atar por el fin o por las puntas. Guasch dice de nominativo ñapytï asegurar. El doctor Carlos Gatti Battilana dice de nominativo ñapytï amarraruncirencajar, en el sentido de disparar, dar o arrojar. Ortiz Mayans dice de nominativo ñapytï  liar; y el figurado enlazar un pensamiento con otro. Peralta y Osuna dicen de nominativo ñapytï ligar, ceñir. [ñopatï  4 [ñapytï].]


Restivo :

A ñapytï.
Atar por el fin o por la punta.

A i pòcuá o kyta rehe i ñapytïngatúvo.
Le até las manos a un horcón apretándolo muy bien.

Hupa A ñapytï.
A hupa apytï.
Atar a otro la hamaca.

A je upa apytï.
A je kyha apytï.
Atarse su hamaca.


Guasch :

Ñe apytï.
Atadura.

E rú shéve amö cavaju apytïmbý.
Tráeme aquel caballo atado.

Apytïmbyré.
Atado.

Apytïmbý.
Atado, bulto. [Félix de Guarania, lo que está atado.]

Temïapytï.
Bulto.

O ñe apytï hïna.
Está atado.


Ortiz Mayans :

A ñapytï she sapatú.
Ato mi zapato.

Ñapytï su'u.
Atar muy fuerte, mordiendo la cuerda. [Peralta y Osuna,  atar con nudos.]


Peralta y Osuna :

Ñe ñapytï.
Atarse.

Apytï.
Enlazar un concepto o un recuerdo con otro.

Ñacäpytï.
Atar la cabeza.

Ñëacäpytï.
Atarse la cabeza.

A i cuä apytï.
Atar dedos de mano.

A i pysä apytï.
Atar dedos de pie.

Ñapytïvaí.
Atar mal.


Marcos Morínigo :

She cavajú o ñe ñapytï hïna parralguýpe.
Mi caballo está atado bajo el parral.

E ñapytï she ra'y nde cavajú pe palènke rehe.
Ata, hijo mío, tu caballo a ese palenque.

Alàmbrepe E ñapytï upèa.
Ata eso    con un alambre.

E ñapytï  na pe nde sapatupè.
¿Porqué no te atas tus sandalias?

Hi'àva o ñapytï va'ecué sìntape.
Se ató el pelo con una cinta.

A ñapytïta lìñape co ä she ryguasucuéra cupy.
Voy a atar las patas a mis gallinas con una liña.


Félix de Guarania :

"Cuarahy o mimbî, jasy o pucavý,
òsô mboriahu apytï ..."
"Brilla el sol, sonríe la luna,
se suelta la atadura del pobre".
-De "Ñemitÿ", de Carlos Federico Abente.

No hay comentarios:

Publicar un comentario

Nota: solo los miembros de este blog pueden publicar comentarios.