viernes, 18 de mayo de 2012

rui

Tiento, blandamente, silencio, engañar, quietud, pacífico, asegurar, aplacarse, astucia, de burla, pereza, sin ruido, al desgaire, melindre, lisonja.- Restivo, con tiento. Tupä Kuchuvi Veve dice tuii tui estar, dejar. [rui es vigencia peculiar entre Montoya, Restivo y Tupä Kuchuvi Veve anotada en la entrada yvapa'a.] [apiru, apirui 1.] 

E pocô rui hese.
Tocale con tiento.

A mboru catu i mbòjerepá.
Revolver con tiento.

A i po cuá ru.
Átole blandamente.
[Ver también la entrada ru 3] 

A ñe'ë rui i shupe.
Habléle amorosamente, blandamente, bajo, y espaciosamente.

Yvytu rui guára catu, she mo angapyhy.
El viento blando me consuela.

She peju rui epe.
Sóplame blandamente.

Tàva i rui catu tasýva ri.
Está el pueblo en silencio por los enfermos que hay.

She rui catu she mongetáramo jepe.
Guardé silencio, aunque me habló.

Mbapára rôga i rui catu.
Está la casa del difunto en silencio.

I rui she rerecóvo.
No me habló.

She mboru mboru she rerecóvo.
Anda por engañarme.
[mboru tiene su propia entrada]

Mbaca i saite va'e A mboru i pysýca.
Asegurar la vaca para cogerla, engañarla.

A mboru mboru héva'e i juràpa.
Asegurar la caza para enlazarla.

Jaguarete she mboru mboru.
Asegurome el tigre.

O ñe mbo rui she mbòtavýpotávo.
Es astuto para engañarme.

Ñe'ë rui ruì o guereco shéve.
Díjome razones astutas.

Teco rui catu poròmbòtavyhára.
Astucias.

She rui catu guïténa.
Estoy quieto.

Nda she mboru potári ahë she rerecóvo.
No me deja estar quieto, meneándome, o tratándome mal.

Ahë i rui jepe o ñe mo mbaraete.
Aunque es pacífico se ha hecho valiente.

She rui catu she rapisharupé.
Soy pacífico para con mis próximos.

A mbo rui ymä she ñe moyrö.
Ya me he aplacado del enojo.

A ñe mbo rui ymä gui tecóvo.
Ando aplacado.

E mbo rui Tupä E ñemombeguávo.
Aplaca a Dios con la confesión.

Guesaypypé she mbo rui she ñe moyrögui.
Sus lágrimas me aplacaron.

She py'a pòroyrö no mbòruisé tesay ne.
No ablandarán lágrimas la dureza de mi corazón.

E re mbo rui pe yvyra pohýi ?
¿Tienes a burla lo que pesa el palo ?

E re mbo rui pe Tupä nde rayhu ra'e ?
¿Tienes a burla lo que Dios te ama ?

E mbòruìymé morandu.
No tengas a burla las nuevas.

Na she rasy rui ruguái.
No es de burla mi enfermedad.

I rui va'e etei nde.
Nde nde rui.
Eres espacioso, perezoso.

Ma i rui tecatu pucúi ahë !
¡ Oh qué espacioso es fulano !

Nde rui tecatu E icóvo nanga !
¡ Oh qué espacioso eres !

A caru rui.
Comer sin hacer ruido.

A ikie rui.
Entrar sin hacer ruido.

A mbo rui hèróikiávo.
Entrarlo sin ruido.

A há rui.
Voy con tiento.

Nde rui ke i japóvo.
Hazlo al desgaire, o poco a poco, y con melindre.

Nde reco ru.
Nde reco rui.
Eres melindroso.

A japo rui.
Hágolo al desgaire.

O ñe'ë rui shéve.
Hablóme al desgaire.

A ñe'ë rui a'u i shupe.
Lisonjeele.


Restivo

A ike rui.
Medio entré, asoméme.

A ñe'ë rui shupe.
Le hablé entre dientes medio mascando y dudando en lo que me ha de decir.

Ñe'ë rui rui o guereco shéve.
Díjome razones sin peso. 

She remïmborará i rui catu shéve.
Lo que padezco es moderado, me deja sosegar.

Guesaypypé o mbo rui she ñe moyrö.
Con sus lágrimas me aplacó. 

She mboru mbo rui jaguarete.
El tigre vino tras mi callandito

Rui rui.
Así así.

A ico rui rui.
Estoy así así.

Acuita rui rui anga'u evocói.
Es pala pequeña esa.



Tupä Kuchuvi Veve :

Yvâ i tui va'e.
El cielo que se extiende.

O yvy i tui i màramo.
Hallándose ya su tierra en su debido lugar.

Ajaca rive jyy i tui.
Volvió a ser nuevamente un sencillo canasto.

Pa'i rapa tape rupi i tui.
El arco de Pa'i se hallaba en el camino.

Nde côcué i tui va'e.
Tus cultivos que se extienden.

Aguara embia àry i tui.
El jaguar estaba extendido sobre su presa.

Mbói i tui.
La víbora se encontraba.

No hay comentarios:

Publicar un comentario

Nota: solo los miembros de este blog pueden publicar comentarios.