Tiento, blandamente, silencio, engañar, quietud, pacífico, asegurar, aplacarse, astucia, de burla, pereza, sin ruido, al desgaire, melindre, lisonja.- Restivo, con tiento. Tupä Kuchuvi Veve dice tui, i tui estar, dejar. [rui es vigencia peculiar entre Montoya, Restivo y Tupä Kuchuvi Veve anotada en la entrada yvapa'a.] [apiru, apirui 1.]
E pocô rui hese.
Tocale con tiento.
A mboru catu i mbòjerepá.
Revolver con tiento.
A i po cuá ru.
Átole blandamente.
[Ver también la entrada ru 3]
[Ver también la entrada ru 3]
A ñe'ë rui i shupe.
Habléle amorosamente, blandamente, bajo, y espaciosamente.
Yvytu rui guára catu, she mo angapyhy.
El viento blando me consuela.
She peju rui epe.
Sóplame blandamente.
Tàva i rui catu tasýva ri.
Está el pueblo en silencio por los enfermos que hay.
She rui catu she mongetáramo jepe.
Guardé silencio, aunque me habló.
Mbapára rôga i rui catu.
Está la casa del difunto en silencio.
I rui she rerecóvo.
No me habló.
She mboru mboru she rerecóvo.
Anda por engañarme.
[mboru tiene su propia entrada]
[mboru tiene su propia entrada]
Mbaca i saite va'e A mboru i pysýca.
Asegurar la vaca para cogerla, engañarla.
A mboru mboru héva'e i juràpa.
Asegurar la caza para enlazarla.
Jaguarete she mboru mboru.
Asegurome el tigre.
O ñe mbo rui she mbòtavýpotávo.
Es astuto para engañarme.
Ñe'ë rui ruìvó o guereco shéve.
Díjome razones astutas.
Teco rui catu poròmbòtavyhára.
Astucias.
She rui catu guïténa.
Estoy quieto.
Nda she mboru potári ahë she rerecóvo.
No me deja estar quieto, meneándome, o tratándome mal.
Ahë i rui jepe o ñe mo mbaraete.
Aunque es pacífico se ha hecho valiente.
She rui catu she rapisharupé.
Soy pacífico para con mis próximos.
A mbo rui ymä she ñe moyrö.
Ya me he aplacado del enojo.
A ñe mbo rui ymä gui tecóvo.
Ando aplacado.
E mbo rui Tupä E ñemombeguávo.
Aplaca a Dios con la confesión.
Guesaypypé she mbo rui she ñe moyrögui.
Sus lágrimas me aplacaron.
She py'a pòroyrö no mbòruisé tesay ne.
No ablandarán lágrimas la dureza de mi corazón.
E re mbo rui pe yvyra pohýi ?
¿Tienes a burla lo que pesa el palo ?
E re mbo rui pe Tupä nde rayhu ra'e ?
¿Tienes a burla lo que Dios te ama ?
E mbòruìymé morandu.
No tengas a burla las nuevas.
Na she rasy rui ruguái.
No es de burla mi enfermedad.
I rui va'e etei nde.
Nde nde rui.
Eres espacioso, perezoso.
Ma i rui tecatu pucúi ahë !
¡ Oh qué espacioso es fulano !
Nde rui tecatu E icóvo nanga !
¡ Oh qué espacioso eres !
A caru rui.
Comer sin hacer ruido.
A ikie rui.
Entrar sin hacer ruido.
A mbo rui hèróikiávo.
Entrarlo sin ruido.
A há rui.
Voy con tiento.
Nde rui ke i japóvo.
Hazlo al desgaire, o poco a poco, y con melindre.
Nde reco ru.
Nde reco rui.
Eres melindroso.
A japo rui.
Hágolo al desgaire.
O ñe'ë rui shéve.
Hablóme al desgaire.
A ñe'ë rui a'u i shupe.
Lisonjeele.
Restivo :
A ike rui.
Medio entré, asoméme.
A ñe'ë rui shupe.
Le hablé entre dientes medio mascando y dudando en lo que me ha de decir.
Ñe'ë rui rui o guereco shéve.
Díjome razones sin peso.
She remïmborará i rui catu shéve.
Lo que padezco es moderado, me deja sosegar.
Guesaypypé o mbo rui she ñe moyrö.
Con sus lágrimas me aplacó.
She mboru mbo rui jaguarete.
El tigre vino tras mi callandito.
Rui rui.
Así así.
A ico rui rui.
Estoy así así.
Acuita rui rui anga'u evocói.
Es pala pequeña esa.
Tupä Kuchuvi Veve :
Yvâ i tui va'e.
El cielo que se extiende.
O yvy i tui i màramo.
Hallándose ya su tierra en su debido lugar.
Ajaca rive jyy i tui.
Volvió a ser nuevamente un sencillo canasto.
Pa'i rapa tape rupi i tui.
El arco de Pa'i se hallaba en el camino.
Nde côcué i tui va'e.
Tus cultivos que se extienden.
Aguara embia àry i tui.
El jaguar estaba extendido sobre su presa.
Mbói i tui.
La víbora se encontraba.
A mbo rui hèróikiávo.
Entrarlo sin ruido.
A há rui.
Voy con tiento.
Nde rui ke i japóvo.
Hazlo al desgaire, o poco a poco, y con melindre.
Nde reco ru.
Nde reco rui.
Eres melindroso.
A japo rui.
Hágolo al desgaire.
O ñe'ë rui shéve.
Hablóme al desgaire.
A ñe'ë rui a'u i shupe.
Lisonjeele.
Restivo :
A ike rui.
Medio entré, asoméme.
A ñe'ë rui shupe.
Le hablé entre dientes medio mascando y dudando en lo que me ha de decir.
Ñe'ë rui rui o guereco shéve.
Díjome razones sin peso.
She remïmborará i rui catu shéve.
Lo que padezco es moderado, me deja sosegar.
Guesaypypé o mbo rui she ñe moyrö.
Con sus lágrimas me aplacó.
She mboru mbo rui jaguarete.
El tigre vino tras mi callandito.
Rui rui.
Así así.
A ico rui rui.
Estoy así así.
Acuita rui rui anga'u evocói.
Es pala pequeña esa.
Tupä Kuchuvi Veve :
Yvâ i tui va'e.
El cielo que se extiende.
O yvy i tui i màramo.
Hallándose ya su tierra en su debido lugar.
Ajaca rive jyy i tui.
Volvió a ser nuevamente un sencillo canasto.
Pa'i rapa tape rupi i tui.
El arco de Pa'i se hallaba en el camino.
Nde côcué i tui va'e.
Tus cultivos que se extienden.
Aguara embia àry i tui.
El jaguar estaba extendido sobre su presa.
Mbói i tui.
La víbora se encontraba.
No hay comentarios:
Publicar un comentario
Nota: solo los miembros de este blog pueden publicar comentarios.