domingo, 8 de abril de 2012

pongke

Oh, que buen golpe.- (Esta voz sería inaudita en el guaraní paraguayo contemporáneo.)  

pöng

Sonido de cosa hueca.- Restivo idem Montoya. (pöng no aparece en ningún diccionario contemporáneo.)

A mbo pöng i mbo ávo.
Derribélo haciendo ruido.

She pöng gui ávo.
Hice ruido cayendo.

Pöng ha'e.
Díle buen porrazo.

Pöng he'i i nupämo.
Buen porrazo le dio.


Restivo

A mo pöng.
Hacer que suene cosa hueca.

pomöng

Engrudo. Vide möng.- Restivo dice pomö. El doctor Carlos Gatti Battilana dice que pomö es una forma arcaica. [apomöng [apovö]; ñomöng.]


Restivo :

Mba'e pomö trigo cu'i rehe guá.
Engrudo.

pokytä [apokytä, mýapokytä.]

Ñudo. Vide po 2.- Guasch dice apokytä nudo, bulto; enredo. El doctor Carlos Gatti Battilana, pokytä anudado es una forma arcaica. Y apokytä anudamientomontónpuñadoterrón. Ortiz Mayans, apokytä nudo del lazo. Peralta y Osuna, apokytä. [Ver las entradas akytä; akytari; arakytä, akytäkytä.]


Restivo :

A mbo pokytä.
Hacer ñudo.
A mo pokytä.
Añudar.
[Restivo consigna ambas maneras.]

A i pokytä jora.
Desañudar.

I pokytä.
Añudado.

Tacua pokytä.
Ñudo de la caña.

Tucumbo pokytä.
Ñudo de cordel.


Guasch

A mýapokytä.
Hacer nudo.
[my variación de , mbo.]

I ñapokytä kytä.
Ñudoso.

A mýapokytähará.
Deshacer el nudo.


Ortiz Mayans :

Mo apokytä.
Hacer nudo.

I ñapokytä.
Nudoso.

pokyrï [pokyrÿi]

Cosquillas. Vide po 3.- Restivo idem Montoya. El doctor Carlos Gatti Battilana, pokyrï forma arcaica de mano torcida. Peralta y Osuna, dicen también pokyrÿi como variante del nominativo kyrÿi. [Ver aky r. 2; ky 2; kyrï 1 [kyrïngué, kyrÿi.] kyrï 2 [kyrÿi], kyre'ÿ; toky.]


Restivo :

A i pokyrï.
Hágole cosquillas.


Peralta y Osuna :

She pokyrÿi.
Sentir cosquillas.

A i pokyrÿi.
Cosquillear.

poke

Asar en hojas al rescoldo.- poke sería una palabra inaudita en el guaraní paraguayo contemporáneo. (hesy y mbishy sería asar con brasas y en hornos; ca'ë en parrillas; y al rescoldo de cenizas poke; cada una tiene su respectiva entrada en el Tesoro.)

Pira mimboke.
Pescado asado así.
[mimboke tiene su propia entrada]

A mo pira mboke.
Asar así.

poje, poije

Después, adverbio.- Restivo idem Montoya. (poje, poije sería un binomio inaudito en el guaraní paraguayo contemporáneo.)

Poije A mondóne.
Después lo enviaré.

Poije A júne.
Después vendré.

Poije guára evocói ahë reco marangatu.
Es bueno éste después de haber sido malo.

Poije guára äng she rembireco.
Ésta es mi mujer segunda.

Poije guára she reco marangatu.
Éste es mi buen ser después de haber sido malo.

Poije guára Misa A hendúne.
La última Misa oiré.

Mbya hó rirë poije A háne.
Después que la gente haya ido, iré.

Mbya caru rirë, poje A carúne.
Después que hayan comido, comeré yo.

Poije guára amö E moingatu.
Guarda algo para después.

Poije A ñëmombe'úne e ndicatúi.
No es bueno dilatar la confesión.

Poije ndo'a catùi.
No es bueno dilatar la cosa.

Poije ije épypé she mo pirï she rerecóvo.
Tráeme engañado con dilaciones.

Poije oro së kiègui re'a, ndojávo ruguái añäretäme guára.
Eternamente padecen los del infierno.
[ojávo tiene su propia entrada]

Poije Ta ñëmombe'u nda guijávo ruguái.
No trato de dilatar la confesión.

Vide haje.


Restivo :

Cova'e o japo rangë, ha'e poije & compañía.
Esto hizo primero y después & compañía.

Poije A raháne.
Después lo llevaré.

Poije guára evocói.
Eso es para después.

Poije guá co she rembireco.
Esta es mi segunda mujer.